Yaşı ne olursa olsun, her bireyin eğitim hayatında, meslek edinme ve mesleki kademede ilerleme sürecinde sınav deneyiminin önemli bir yeri vardır. İlköğretim çağlarından başlayan sınav uygulaması, üniversite hayatı bittikten sonra dahi devam eder.
Gelecek hayatımızın belirli bir dönemine yol verme niteliği olan sınavlar, bireyler tarafından dönüm noktası olarak kabul edilir. Sonuçlarının bu kadar etkili olması, sınava girecek kişilerde yoğun stres yaratır. Stresle başa çıkabilmek için öncelikle durumun tanımı yapılmalı, tavsiyeleri uygulayarak sonuçlar gözlenmelidir. İleri derece kaygı problemi yaşayanlar, uzmanlardan profesyonel destek almalıdır.
Sınav Stresi Nedir ve Tehlikeli Boyuta Vardığı Nasıl Anlaşılır?
Bireyin sınav sonucunda elde edeceği kazanım, aile üyelerinin bireyden beklentisi, sınavın kişiselleştirilmiş zihinsel imajı ve sınava yüklenen anlamlar dolayısıyla kaygı duygusu oluşur. Normal şartlarda bir işin bitirilmesi için vücudun ihtiyaç duyduğu organik itici güç görevini stres hormonları üstlenir.
Stres hormonları normal seviyelerdeyken faydalıdır ve problem çözme becerisini geliştirir. Ancak aşırı salgılandığında kaygı bozukluğu durumunu doğurabilir. Kaygı bozukluğu olan bireylerde fiziksel, zihinsel, duygusal ve davranışsal etkiler gözlenir. Aşağıdaki belirtiler yoğun şekilde gözleniyorsa, tehlikeli boyutta stresin varlığı kabul edilir ve uzman desteği alınmalıdır.
- Fiziksel Etkiler: Mide ağrısı, sindirim problemleri, ishal ya da kabızlık, kalpte çarpıntı, terleme, titreme, halsizlik, sürekli yorgunluk, baş ağrısı, uykusuzluk veya aşırı uyumak gibi dürtülerin kontrol edilememesi şeklinde ortaya çıkabilir.
- Zihinsel Etkiler: Özgüven eksikliği temelinde özeleştirir, dikkatsizlik, konsantrasyon bozukluğu, hiçbir şeyi hatırlamadığı için başarısız olacağı gibi düşüncelerin varlığıdır.
- Duygusal Etkiler: Öfke patlamaları, sinirlilik, panik hâli, ağlama krizleri, depresif hisler, korku ve şaşkınlık gibi belirtilerdir.
- Davranışsal Etkiler: Ders çalışmayı sürekli erteleme ve isteksizlik, organize olamama, çevresel etkilerden yakınma, sınav anında donma, dikkati toplayamama, unutkanlık, sorumluluklardan kaçınma, abartılı tepki verme gibi durumlardır.
Sınav Stresini Azaltmak İçin Öneriler
Sınav stresini azaltmak için sınava girecek olan bireylerle birlikte aile üyelerinin eş güdümlü olarak hareket etmesi önemlidir. Stres faktörünün fayda gösterme potansiyelini olumlu tarafa yönlendirmek için aşağıdaki tavsiyelerin mental olarak sindirilmesi gerekir.
Zihinde, negatif anlam taşıyan olumsuz cümlelerin dolaşmasını engellemek için alternatif düşünce biçimi benimsenmelidir. Yapamayacağını düşünmek yerine, yapılması gerekenlere odaklanmak, elinden gelen en iyi gayreti göstermek, beklenmeyen sonuçların tecrübe olacağını ve telafi edilebileceğini düşünmek rahatlatıcı olabilir.
Zaman kaygısını gidermek için doğru planlama yapmak kritiktir. Kalan zamanda, yetersiz diye düşünmek yerine verimli şekilde çalışmalı, önem listesi yapmalı ve öncelik önemli konulara verilmelidir.
Sınavla yaşama bilinci hayata entegre edilmelidir. Korkmak yerine kabullenmek, sınavların tekrarlanabilir olduğunu bilerek başarısızlıktan olumsuz etkilenmemek ve bunu kişisel zayıflık olarak görmemek gerekir.
Sürekli sessiz ortamda çalışmak, sınav anında oluşan çevre seslerin dikkati dağıtmasına sebep olur. Uzmanlar tam sessizlik ortamında çalışmak yerine, dış uyaranlara karşı konsantre kurma becerisini geliştirecek şekilde çalışmayı önerir. Diğer odadan gelen yüksek seslerden, inşaat gürültüsünden veya televizyondan şikâyet etmek yerine derse odaklanmayı öğrenebilirsiniz. Bu şekilde sınav anında rahatsız edici gürültülerden olumsuz etkilenmeden dikkatinizi toplamayı başarabilirsiniz.
Beslenme, uyku ve eğlence ihtiyacınızı ertelemeden, zamanı etkin şekilde yöneterek, yaşam biçiminizi aşırı sınırlandırmayan bir ders çalışma programını uygularsanız, sıkıştırılmış hissinden kurtulabilir ve ruhsal esneklik kazanabilirsiniz. Sınavda başarılı olmanızı sağlayacak diğer yöntemler hakkında bu yazımızı okuyabilir, farklı taktikler hakkında detaylı bilgi almak için de tıklayabilirsiniz.